Avrasya Ekonomik Komisyonu, arıların menşe yerlerinde tropilaelaps hastalığından ariliğin belgelenmesini zorunlu kılma kararı aldı
Alınan kararı, Avrasya Ekonomik Komisyonu'nun (EEC) sağlık, bitki sağlığı ve veterinerlik önlemlerinden sorumlu dairesinin başkan yardımcısı Vladimir Subbotin açıkladı. Subbotin, komisyonun Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) ile birlikte 28 Ekim'de düzenlediği seminerde konuştu. Ek düzenleme, bal arıları ile bombus arılarının ithalat ve sevkiyat koşullarını belirleyen ortak veterinerlik şartlarının 18. bölümünü kapsıyor. Subbotin'e göre komisyon, kararı alırken bilimsel kuruluşların ve sivil toplum örgütlerinin kaygılarını dikkate aldı. Görüşmelerde tropilaelaps hastalığı ve varrooz ile bunların tespit, önleme ve kontrol yöntemleri ele alındı. Arıların devlet sınırları üzerinden taşınmasında veteriner sağlık güvenliği, başlıca konulardan biri oldu.
EEC'nin daha önce hazırladığı belgelerde, Tropilaelaps akarlarının Rusya'da 2021'de, Özbekistan'da 2022'de, Kazakistan ve Gürcistan'da ise 2024'te tespit edildiği kaydediliyor. Bu cinse ait parazitler tropilaelaps hastalığına yol açıyor ve ağırlıklı olarak larva ve pupa evrelerindeki arı yavrularını etkiliyor. Bulaşmanın sonuçları arasında gelişim bozuklukları, yavru ölümleri ve koloninin zayıflaması yer alabiliyor. Kolonilerin, ana arıların ve paket arıların taşınmasında veterinerlik koşullarına uyulması gerekiyor; çünkü bulaşma erken evrede fark edilmeyebiliyor. Belgede, Kazakistan'daki arıcılık işletmeleri açısından kolonilerin muayene edilmesinin, damızlık materyal alımında şartlara uyulmasının ve hastalık şüphesi durumunda uzmanlara başvurulmasının önemi vurgulanıyor.
Varrooza neden olan etkenler ise başka bir akar cinsine, Varroa'ya ait. Bu akarlar hem yavrularda hem de arılarda parazitleniyor, kolonileri zayıflatıyor ve viral enfeksiyonların bulaşmasına katkıda bulunabiliyor. Geç tespit ve yetersiz kontrol durumunda her iki hastalık da arı kolonilerinin verimliliğini düşürebiliyor; ağır seyreden vakalar kolonilerin sönmesine yol açabiliyor. Hastalıklar, arıcılar için ekonomik kayıp riski de taşıyor. Sonraki hastalıkla mücadele adımlarının seçimi, hangi parazitin tespit edildiğine bağlı olduğundan seminerde Tropilaelaps ile Varroa'yı birbirinden ayırt etme yöntemleri ele alındı.
Programın tanıya ayrılan bölümü, kolonilerin doğrudan arılıklarda muayene edilmesini ve bulaşmanın laboratuvarda doğrulanmasını kapsadı. Uzmanlar morfolojik ve moleküler inceleme yöntemlerini, akarların biyolojisini ve yayılma özelliklerini görüştü. Varroozun bütüncül biçimde önlenmesi ve kontrolü, arı hastalıklarının uluslararası düzeyde bildirilmesi ve bölgelerin veteriner sağlık bakımından hastalıktan ari olduğunun doğrulanmasına yönelik prosedürler de ele alınan konular arasındaydı. Katılımcılar, kolonilerin durumunun düzenli izlenmesi ve zamanında tanı konulması gerektiğini vurguladı. Değerlendirmelerine göre bu izleme ve tanı çalışmaları olmadan tek başına bir önlem, arılığın kalıcı biçimde korunmasını sağlamıyor. Koruyucu önlemler, mevsimsel değişimler ve iklim değişikliğinin etkileri de dikkate alınarak ele alındı.
Gürcistan ve Türkiye veteriner hizmetlerinin temsilcileri, ülkelerindeki tropilaelaps hastalığına ilişkin bilgiler sundu ve yayılmayı sınırlamak için uygulanan kısıtlamaları anlattı. WOAH Orta Asya Alt Bölge Temsilciliği'nin başındaki Mereke Taytubayev, hastalığın dünya arıcılığı için oluşturduğu tehdidin arttığı uyarısında bulundu. Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyesi devletlerin veteriner hizmetleri, hayvan hastalıklarının durumuna ilişkin kendi verilerini sundu. Görüşmelerde ulusal koruma önlemleri ve ülkeler arasında bilgi paylaşımını genişletme olanakları ele alındı.
Etkinliğe Küba temsilcileri de katıldı. WOAH, Rusya Federal Hayvan Sağlığı Merkezi ile Türkiye ve Gürcistan'ın yetkili kurumlarından uzmanlar sunum yaptı. Arılıklara yönelik uygulama konuları arasında, yurt dışından ana arı ve paket arı alımları da dahil olmak üzere satın alınan arıların sağlık güvenliği ve bulaşmaların erken tespiti ele alındı. Uzmanlar, kolonilerin mevsimsel gelişiminin ve iklim koşullarının dikkate alınması gerektiğine dikkat çekti. Değerlendirmelerine göre tüm arılıklarda aynı ölçüde etkili olacak tek bir mücadele yöntemi bulunmuyor.
EEC ile WOAH arasındaki iş birliğinin temelini, 2014'te imzalanan mutabakat zaptı oluşturuyor. Mevcut ortak faaliyet programı 2025–2027 dönemini kapsıyor. Program, veterinerlik uzmanlarının mesleki yetkinliklerinin geliştirilmesini, uluslararası standartların kullanılmasını ve tehlikeli hayvan hastalıklarının önlenmesine yönelik çalışmaların iyileştirilmesini öngörüyor. AEB'nin veterinerlik şartlarında yapılacak değişikliklerin daha önceki hazırlık aşamasında, arıların menşe bölgesinin tropilaelaps hastalığından ari olduğunun belgelenmesinin yanı sıra veteriner sağlık sertifikası formunun güncellenmesi de değerlendirilmişti.
