Kırgızistan sübvansiyonsuz: Azizbek Kırgızbayev ülkenin süt ihracatçısı olarak kalmasını nasıl sağlıyor

"Kırgızistan'ın bağımsızlığının 30 yıllık tarihinde hiçbir vatandaş sübvansiyon almadı," dedi Azizbek Kırgızbayev etkinlik katılımcılarına. "Yatırımlar, yem, inekler için sübvansiyonlardan bahsettiğinizde - bizim için bu bir peri masalı gibi geliyor."

Konuşmacıya göre, önceki sunumu Kırgızistan'ın süt endüstrisindeki krize adanmıştı.

Ana darbe 2023'te, Rus düzenleyicinin Kırgız süt ürünlerinin Rus pazarına erişimini kısıtladığında geldi. Resmi şikayet ciddiydi: Kırgızistan'daki sütün yaklaşık %95'i kişisel yan arazilerde ve küçük çiftliklerde üretiliyor, bu da 'izlenebilirlik ve kalite kontrolünü sağlamayı imkansız hale getiriyor'.

"30 yıldır sütün %95'i küçük çiftliklerde üretiliyor. Aniden, 2023'te, bunun artık devam edemeyeceğine dair bir karar alındı," dedi Azizbek Kırgızbayev.

Rusya'ya yapılan sevkiyat yasağı, ihracat hacimlerinde çift haneli bir düşüşe yol açtı. Konuşmacıya göre, kriz döneminde ihracattaki nihai düşüş yaklaşık %10'du, bazı pozisyonlar daha da fazla düştü. 2024 yılına gelindiğinde, endüstri kısmi bir toparlanma yaşamıştı, ancak pazar önceki büyüme eğilimlerine tam olarak dönmemişti.

Uzmanın sunumuna göre, Kırgızistan yılda yaklaşık 1.7 milyon ton süt üretiyor. Hammaddenin ana kısmı - %95'e kadar - kişisel yan çiftliklerden ve küçük çiftçi çiftliklerinden geliyor. Üretilen sütün sadece %20'si endüstriyel işlemeye gidiyor.

"Bir inek tüm gün merada olduğunda, akşam döner, beş litre süt verir. Bu beş litreden dördü komşulara veya bir işleyiciye satılır," diye Azizbek tipik modeli tanımladı.

Ülkede endüstriyel sürülere sahip büyük çiftlikler azdır. 300 inekli bir çiftlik, Kırgız gerçeklerinde 'büyük' kabul edilir ve bu tür çiftlikler, işleyiciler arasında rekabetin odağı haline gelir: "300 ineğiniz varsa, fabrika sahibi sizi arar ve sütü sadece ona vermeniz için adeta yalvarır. Birçok fabrika var, çoğu az kullanılıyor," diye açıkladı konuşmacı.

Örnek olarak, tasarım kapasitesi yaklaşık 150 ton olan büyük bir fabrikayı gösterdi; yaz aylarında en iyi dönemlerde yaklaşık 100 ton süt toplarken, kışın sadece 20-30 ton toplar. Kapasite yetersiz kullanımı, endüstride sistemik bir sorundur.

Azizbek Kırgızbayev'e göre, Kırgızistan'daki toplam süt üretimi, iç tüketimin yaklaşık iki katıdır. Bu, ihracat için bir temel oluşturur: yıllık dış tedarik hacmi yaklaşık 50 milyon dolar olarak tahmin edilir, ancak konuşmacı bu rakama dürüstçe bir 'soru işareti' koyar ve bunun kesin bir değerlendirmenin henüz netleşmediğini vurgular.

"Tüm bu koşullarda neden hala tükettiğimizden daha fazla süt üretiyoruz ve ihracatçı olarak kalıyoruz?" diye sorar Kırgız uzman. "Cevap, bizim de komşularımızla aynı sorunlarımız var - teknoloji, güvenlik, genetik - ancak aynı zamanda üretim yapısal olarak fazladır."

Ana ihracat yönleri Kazakistan, Rusya ve Özbekistan'dır. 2017'ye kadar anahtar pazar Rusya iken, 2023 kısıtlamalarından sonra Kazakistan önem bakımından lider olmuştur.

Bugün, Azizbek Kırgızbayev'e göre, Kırgız süt endüstrisinin ana ihracat odak noktası Kazakistan'ın güneyidir. "Güney Kazakistan'da yaşayanlar ürünlerimizi iyi bilirler. Üç bölgede iyi temsil ediliyoruz," diye belirtti.

Aynı zamanda, konuşmacı olası genişleme ölçeğini değerlendirir: işleme hacmi ve kaliteli hammadde kaynaklarının sınırlı olması göz önüne alındığında, Kırgızistan'ın 'muhtemelen Kazakistan'ın güneyindeki üç bölgeden fazlasına ihtiyacı yoktur'. Kırgız üreticilerin bu bölgelerdeki süt ürünlerinin tek tedarikçisi olduğu varsayımsal bir durumda bile, ülke fiziksel olarak tüm talebi karşılayamaz.

Azizbek Kırgızbayev, 2022-2023'te Rusya'da uzun süre satılamayan önemli tereyağı stoklarının oluştuğunu hatırlattı.

"Bir buçuk ila iki yıl içinde, depolarda sıkışmış olan bu büyük tereyağı hacimleri sonunda satıldı," dedi.

Bu bağlamda, 2024 yılında ithal tereyağı talebi toparlanmaya başladı ve Kırgız ürünleri Rus pazarına geri döndü. Azizbek Kırgızbayev'e göre, 2025 sonunda, ihracat hacmi parasal açıdan kriz öncesi seviyelere yaklaşabilir ve Kırgız endüstrisinin elverişli yıllarda kazandığı aynı 50 milyon dolara ulaşabilir.

Ayrı olarak, konuşmacı Özbekistan'ı da ele aldı. Bir yandan, pazar çekici: son aylarda en yüksek fiyatlar burada kaydedildi ve üç ay içinde Kırgız tarafı, konuşmacıya göre, yaklaşık 1050 baş canlı sığır tedarik etti. Öte yandan, bu pazarla çalışma yapısı soru işaretleri yaratıyor.

"Bu pazarda gerçekten nasıl çalıştıklarını sadece kendimiz için hesaplamaya karar verdik. Ve bunun basitçe Özbek vatandaşları tarafından işletildiğini öğrendik. Resmen, Rusya'dan sığır ithal eden bir Kırgız şirket var, sınıra teslim eden bir şirket var, Özbekistan'a sözde ihraç eden bir şirket var. Ancak bu kişilerin hepsi sadece belgeleri imzalıyor. Baştan sona, her şey Özbek vatandaşları tarafından yönetiliyor," dedi Azizbek Kırgızbayev.

Uzman, benzer bir durumun süt ticaretinde de gözlemlendiğini belirtti: anlaşmalar genellikle, emtia akışları ve riskler üzerindeki gerçek kontrolün Özbek muhataplarda kalacak şekilde yapılandırılır.

Kırgız süt üretim modeli, meraya dayalı hayvancılık, düşük yem maliyetleri ve geleneklere dayanır. Bu faktörler, sübvansiyon olmadan bile sütü fiyat açısından rekabetçi hale getirir. Ancak, aynı model hızlı verimlilik artışı fırsatlarını sınırlar: ortalama verimler düşük kalır ve işleme derinliği sınırlıdır.

Azizbek Kırgızbayev, spesifik koşullara ve sübvansiyon eksikliğine rağmen, Kırgız süt endüstrisinin temel zorluklarının komşu ülkelerin sorunlarına benzer olduğunu vurguladı:

• çiftlik ve işleme düzeyinde modern teknolojilerin eksikliği;

• gıda güvenliği ve veteriner kontrol sorunları;

• yüksek kaliteli genetik eksikliği.

Çin'den damızlık hayvan ithalatı konusuna özel dikkat gösterdi. Ona göre, Kırgızistan Çin damızlık hayvanlarının ülke topraklarından ve Kazakistan'dan transit geçirilmesine izin verdi, ancak Avrasya Ekonomik Birliği içindeki veteriner protokolleri üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle damızlık hayvanların doğrudan ithalatı için nihai onay almadı.

"Veteriner hizmetlerimiz ve hayvan yetiştiriciliği uzmanlarımız Çin'deki damızlık çiftliklerini ziyaret etti ve üreme potansiyellerinin bazı Avrupa veya ABD'deki çiftliklerden daha kötü olmadığını gördüler. Evet, kendilerine özgü özellikleri var, ama neden olmasın?" dedi Azizbek Kırgızbayev.

Düzenleyici engeller, onun görüşüne göre, sürü yenilenmesini ve verimlilik artışını engelliyor.

Kırgızistan, birkaç sistemik görev çözülürse Orta Asya'da önemli bir süt ihracatçısı olabilir:

• işleme artırılması - fabrikalara ulaşan süt oranının artırılması ve mevcut kapasitelerin yüklenmesi;

• çiftlikler ve genetik yatırımlar - geniş kapsamlı meraya dayalı modelden daha üretken yönetim teknolojilerine geçiş;

• lojistik ve sözleşme disiplini güçlendirilmesi - özellikle Rusya ve Özbekistan pazarlarıyla çalışmada;

• devlet ve özel sektörün koordinasyonu - öngörülebilir, ancak minimalist bir destek politikasının oluşturulması.

"Kırgızistan, Orta Asya'da süt endüstrisinin büyüyen bir merkezi olmaya devam edebilir. Ancak bir ihracat atılımı için yatırımlar ve devlet ile iş dünyası arasında koordinasyon gereklidir," diye özetledi Azizbek Kırgızbayev AqAltyn platformunda.


Genel ortak ve ana mühendislik ortağı - Borte Engineering

Kazakistan'da önde gelen bir ulusal üretici olan Borte Engineering, gıda endüstrisi için yüksek teknoloji ekipmanlar yaratmakta ve iç üreticiler listesine dahil edilerek kalitesini teyit etmektedir. Şirket, Orta Asya genelindeki işletmelerle başarılı bir şekilde işbirliği yaparak bölgesel ekonomiyi güçlendirmektedir.

Yenilikçi ortak - DeLaval

Altyn sponsorları - Alfa L Service, MB-System

Qola sponsorları - Tetra Pak, Clever Machines LLP

SPX FLOW APV | SEITAL SEPARATION

Ortaklar - Kazakistan Süt Birliği, Cumhuriyetçi Süt ve Kombine Irklar Odası, Gıda Ustası