Kyntal Islamov, yeni süt çiftliği projesinde yatırım yapmaya hazırlanıyor

Atameken Agro, 3100 sağmalı inek kapasiteli yeni bir süt çiftliği projesi üzerinde çalışıyor ve bu formatı daha da büyütmeyi planlıyor. Grup, modern komplekslerdeki inek sayısını 18 bine çıkarmayı hedefliyor, tüm projeler hayata geçirildiğinde ise bu sayı 27 bine kadar çıkabilir. Aynı zamanda, şirket derin süt işleme olanaklarını ve günlük 400-500 ton kapasiteli bir fabrika inşaatını inceliyor.

— Kyntal, Atameken Agro 3100 inek kapasiteli yeni bir süt çiftliği kurmayı planlıyor. Projenin hangi aşamasındasınız?

— Çiftliğin tasarımını yapıyor ve ekipman seçiyoruz. Önceki projeden genel olarak olumlu sonuçlar aldık. Maliyetliydi ama ulaştığımız sonuçlar yeterince iyi.

İlk çiftliği sıfırdan başlattık. Şimdi üçüncü yılı ve geçen yılki ortalama süt verimi inek başına 10.713 litre oldu. Başlangıç için iyi bir sonuç.

— İlk çiftliğinizde şu anda 1400 sağmalı inek var mı?

— Evet, 1400 sağmalı inek. Genç hayvanlarla birlikte toplam sayımız 2900 baş. Yeni çiftlik 3100 sağmalı ineğe göre tasarlandı.

— 3100 ineklik bu formatı yaygınlaştırılabilecek bir model olarak mı görüyorsunuz?

— Evet. İlk olarak bu modeli denemek istiyoruz. Böyle bir büyüklükteki bir çiftlik daha endüstriyel ve teknolojik bir yaklaşıma sahip olmalı. Mevcut kompleksin temel ilkesi kalacaktır: inekleri doğru şekilde beslemek, sağmak ve barındırmak. Teknoloji ise oldukça farklı olacak.

Mevcut çiftlikte merkezi bir sabit yem tesisi yok. Yeni komplekste rasyonların kontrol altında hazırlandığı büyük bir yem mutfağı kurmayı planlıyoruz. Bu, yem hazırlama seviyesini önemli ölçüde artırmalı.

— Yapı ve barınma teknolojisinde başka neler değişecek?

— Şu anda sıradan bir havalandırma sistemimiz var. Yeni çiftlikte tünel havalandırma sistemine geçmek istiyoruz. Projede 3100 sağmalı ineğin barındırılacakları büyük bir ahır olacak. Böyle bir hayvan sayısının taze hava ile tam olarak sağlanması ve onlar için rahat bir mikro iklim sağlanması gerekiyor.

Projenin öncülüğünde dört yem tezgahı bulunmaktadır. Ancak nihai yapı henüz netleşiyor.

— Hangi sağım sistemini düşünüyorsunuz?

— GEA, DeLaval ve Afimilk gibi birkaç tedarikçinin tekliflerine bakıyoruz. 100 yerli sağım karuseli kurmayı planlıyoruz.

— Yüz yerli karusel çok büyük. Neden bu boyutu seçtiniz?

— Böylesine büyük çaplı bir çiftliğin işletilmesi konusunda henüz yeterince deneyimimiz olmadığını anlıyoruz. 100 yerli karusel, personele her inekle çalışmak için daha fazla zaman tanıyacak ve sağım sürecini daha sakin bir şekilde organize etmelerini sağlayacaktır.

— Büyük karusellerde yoğun sağımın ineklerin verimli ömrünü kısalttığına dair görüşler var. Bu sizi endişelendiriyor mu?

— Cevabımız hayır. Çeşitli çiftlikleri ziyaret ettik ve hayvan yaralanmalarının doğrudan karuselle ilişkilendirildiği herhangi bir duruma rastlamadık. Diğer bir durum, verimlilik seviyesidir.

— 3100 inek sayısında nasıl karar kıldınız? Neden iki veya beş bin değil?

— Bu ölçek ekonomisi meselesi. Değerlendirmelerimize göre, 2500 ile 4000 inek arası sayılarda en belirgin etkiler ortaya çıkıyor. Bu aralıkta birim bazında sermaye harcamalarını önemli ölçüde azaltılabilir.

Çiftlik dört bin hayvandan daha büyük hale geldiğinde, ek ölçek etkisi azalıyor. Ayrıca bizim için bu büyüklükteki ilk proje olacak. Sadece inşaatı değil, aynı zamanda mevcut yem bazını da dikkate almak gerekiyor.

— İlk kompleks size süt çiftçiliğinin karlı bir iş olabileceğini kanıtladı mı?

— Evet, iyi bir gelir elde ediyoruz ve üretim sonuçları oldukça iyi. Bu nedenle bir sonraki projeye geçme kararı bilinçli bir karar oldu.

— Ancak ilk kompleksinizin maliyetli olduğunu söylüyorsunuz. Ne zaman kâra geçebilirsiniz?

— Yaklaşık 13,4 milyar tenge yatırdık. Şu anki koşulları dikkate almadan, maliyetin geri dönüşü yaklaşık dokuz yıl sürebilir. Süt fiyatları yükselirse bu süre kısalacaktır. Sermaye maliyetlerini dikkate alarak bu süre daha da uzayabilir.

— Dokuz yıl uzun bir süre. Bu tür projelere hâlâ yatırım yapmanın sebebi nedir?

— Devlet desteği önemli bir rol oynuyor. Uygun finansal kaynaklar mevcutsa, projenin ekonomisi cazip hale geliyor. Yatırım modelini, sermayenin yaklaşık %30'unun kendi yatırımlarımız ve %70'inin devlet programı ile karşılandığı şekilde kabul edilebilir görüyoruz.

Böylece paranın maliyeti ve amortismanı normal bir şekilde gözetilebilir ve proje oldukça etkili görünür. İkinci çiftliğin inşaatına bir bakalım. O da iyi sonuçlar gösterirse, daha fazla genişleme kararları alacağız.

— Yeni çiftliğin toplam maliyeti ne kadar olabilir?

— Şu anda ineklerin satın alınmasıyla birlikte yaklaşık 25 milyar tenge olarak düşünüyoruz. Ancak nihai miktarı söylemek zor: inşaat malzemeleri sürekli pahalanıyor, inşaat maliyetleri yüksek ve jeopolitik durum istikrarsız.

Maliyetlerin önemli bir kısmı doğrudan hayvanların satın alınmasına bağlı. Son yıllarda sığır fiyatları önemli ölçüde arttı.

— İlk projede yaptığınız hangi hatalardan kaçınmaya çalışacaksınız?

— En büyük problem kendi deneyim eksikliğimizdi. Piyasada bazı çözümlerin gerçek değeri hakkında her zaman bilgimiz yoktu ve hangi teknolojilerin gerçekten gerekli olduğunu tam olarak anlamadık.

Sonuç olarak, bazı öğeler gereksizdi ve onsuz da yapılabilirdi. Aynı zamanda, bazı kararları eksik bıraktık, örneğin eksiksiz bir yem tesisi veya yem mutfağı.

Bunları küresel hatalar olarak nitelendirmem. Daha çok bazı şeyler daha iyi, daha dikkatli ve daha ucuza yapılabilirdi.

— İlk projeyi gerçekleştirirken danışmanlarla mı çalıştınız?

— Evet, ve asıl sorun onlara kulak verdik. Birçok tedarikçi öncelikle ekipmanı satmak ister, teknoloji ile ilgili müşteriye bilgi vermek değil. Ekipman ve onun etkin kullanımı teknolojisi tamamen aynı şey değildir.

— Bugün yeniden değerlendirmek istediğiniz bir karar verebilir misiniz?

— İlk çiftlikte inekler için matlar döşedik. Tedarikçiler için bunları satmak muhtemelen daha karlıdır. Daha sonra, diğer çiftliklerin deneyimlerini incelediğimizde, derin yataklamanın daha konforlu ve hijyenik olabileceğini gördük.

Yatak malzemesi olarak işlenmiş gübre kullanılabilir. Bu, bir miktar organik malzemenin yeniden kullanılmasını sağlar ve maliyetleri düşürür. Ancak bu tür bir sistem düzenli kontrol ve bakım gerektirdiği için her seçeneğin artı ve eksileri vardır.

Avrupa, Amerika ve Çin'deki çiftlikleri inceledik. Birçok çiftlikte derin yataklama kullanılıyor — kum, işlenmiş gübre, bazen talaş. Matlar çok daha az rastlanan yöntemlerdendir. Bu nedenle yine bir soru ortaya çıkıyor: tedarikçiler her zaman üreticilere tam ve objektif bilgi veriyor mu?

— Yeni çiftlik nerede konumlandırılacak?

— Mevcut ve yeni kompleksler arasında mesafe yaklaşık 120 kilometre olacak. Alanı seçerken aynı zamanda inşaat malzemelerine ulaşılabilirlik de gözetildi.

Bugün moloz, kum ve çakıl pahalı, özellikle 200–300 kilometre taşınmaları gerektiğinde. Ayrıca, kara yolları kısıtları var. Malzeme yakınlığı, sermaye yatırımlarının bir kısmını azaltmamıza yardımcı olacaktır.

— İlk çiftlikte hangi genetiği kullandınız?

— Danimarka ve Alman sığırlarını satın aldık. Verimliliğe bakılırsa genetik kendini iyi gösterdi. İlk çiftlikte doğan ilk yavrular ortaya çıktı ve şimdi onları onarım sürüsüne dahil etmeye başlıyoruz. İlk sonuçlar da olumlu gözüküyor.

— Sütün kalite oranları nasıldı?

— Hatırladığım son rakamlar yaklaşık %4,3 yağ ve %3,5 protein oranında oldu.

— Sütü kime tedarik ediyorsunuz?

— Başlıca alıcılar Eurasian Milk ve Milk Project. Yıl boyunca ortalama fiyat litre başına yaklaşık 250 tenge.

— Üretilen her litre süt için bu sübvansiyon ne kadar önemli? Büyük modern bir çiftlik sübvansiyonsuz işleyebilir mi?

— Sübvansiyonlar kaldırılırsa, süt daha pahalı olur. Bu doğrudan bir bağlantı. Kimse sütü zararla üretmez.

Evet, Kazakistan'daki süt pahalı, ama yine de örneğin Avrupa'dan daha ucuz. Sübvansiyon, hammadde fiyatını belirli bir seviyede tutmaya yardımcı oluyor. Kaldırılırsa, maliyetler satış fiyatı üzerinden telafi edilmek zorunda kalacak.

— Devlet, sermaye harcamalarının bir kısmını geri ödemeyi vaat ediyor. Gerçek destek, vaat edilen düzeye ne kadar uyuyor?

— Resmi olarak %25 deniliyor, fakat pratikte bu kadar çok destek almadık. Yürürlükteki standart sanırım başına yaklaşık 2,9 milyon tenge civarında. Ancak bu standartta modern projeler zaten yerine getirilemiyor.

İlk çiftliğin kuruluş ve ekipman harcamalarını kapsayan gerçek sermaye maliyetleri ile karşılaştırıldığında, devlet desteği %25 vaadinden çok daha düşük, yaklaşık %8 oranında kaldı.

— İnsan kaynakları sorunu sizin için ne kadar önemli?

— Her yerde olduğu gibi, belirli bir değişim oranı var. Temel araçlar maaş ve çalışma koşulları. Yeni çiftlikte modern teknoloji kullanılmakta, personelin çamur veya gübre içindeki işte çalışmaya zorlanma durumu yok. Her şey oldukça temiz ve düzenli, atıklar bertaraf ediliyor.

Hayvan çiftliğinde mutlak temizlik elbette mümkün değil. Örneğin "biyo-reaktörler"in bakımı gerekli, belirli atıklar ortaya çıkıyor. Ancak genel koşullar, çiftlikte çalışmayı düşünürken genellikle düşünüldüğünden çok daha konforlu.

Yakınında Korneeva kasabası bulunmakta, bu nedenle tesis yerleşimden uzak değil.

— Yönetici ve teknologları yerel pazarda mı buluyorsunuz?

— İlk çiftliği başlatırken, Belarus'tan uzmanlar getirdik. Belaruslu yöneticiler ve zooteknik uzmanları bizimle çalıştı. Şimdi kompleks tamamen kendi uzmanlarımız tarafından yönetiliyor.

— Kazakistan'ın süt pazarının coğrafyasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Ana endüstriyel üretim kuzeyde gelişirken, tüketicilerin önemli bir kısmı güneyde yaşamaktadır.

— Bu, pazarın özelliklerinden biridir. Süt üretimi için ana imkanlar kuzeyde, Kuzey Kazakistan ve Akmola bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Buna karşın, nüfusun önemli bir kısmı Almatı, Şimkent, Jambıl bölgesi ve diğer güney bölgelerde yaşamaktadır.

Bu yüzden birkaç büyük çiftlik geliştirmeye ve üretimi kademeli olarak artırmaya çalışıyoruz.

— Gelecekte ne kadar süt üretmek istersiniz?

— Uzun vadede, günlük 600-700 ton üretim yapmayı düşünüyoruz. Maksimum hedef 800-900 ton civarında.

Günlük 200 tona ulaşırsak, kendi derin süt işleme tesisine ihtiyaç duyulacaktır.

— Bu süt tesisi inşaatıyla ilgili mi?

— Evet, bu konuyu zaten araştırıyoruz. Geleneksel üretim olan peynirler bir yanadır, sütü daha derinlemesine işleyerek daha değerli bileşenler elde etmeyi mümkün kılan daha gelişmiş bir teknoloji de ortaya çıkmaktadır. Tıbbi ve bebek gıdasında kullanılan bileşenler örneğin.

İkinci çiftlik başladığında, muhtemelen ilk kompleksin genişletilmesine başlayacağız ve ardından üçüncü çiftliği inşa edeceğiz. O sırada, günlük 400-500 ton süt kapasiteli bir işleme fabrikası kurmak gerekecektir.

— Stratejiniz genel süt topluluğunu nasıl kapsamaktadır?

— Yakın gelecekte, yaklaşık 18.000 inek hedefimize ulaşmayı umuyoruz. Grubun dokuz çiftliği bulunmaktadır. Eğer her birinde yaklaşık üç bin sağmal ineğe sahip çiftlikler kurarsak, toplam hayvan sayısı 27.000'e ulaşabilir.

Elbette, beş yıl içinde tüm dokuz çiftliği kuramayacağız. Ancak, bu sürede programın yarısını gerçekleştirebilirsek — örneğin dört kompleks açabilirsek — bu zaten iyi bir sonuç olurdu.

Önümüzdeki beş yıl içinde, deneyim kazanıp gerekli kaynakları oluşturduğumuzda, yılda iki çiftlik birden inşa edebiliriz.

— Bu strateji oluştururken hangi deneyimlere odaklandınız? Örneğin, Rusya'daki "EkoNiva"yı incelediniz mi?

— Evet, "EkoNiva" işletmelerini ziyaret ettik ve üretimlerinin nasıl organize edildiğini gözlemledik. Eğer başkaları bu ölçekteki işlerle başa çıkabiliyorsa, biz de yapamayacak mıyız?

Burada bir tür sportif ilgi oluşuyor: biz neden daha aşağıdayız?

— Bugün örnek almak açısından daha iyi olan Rusya veya Çin üreticileri mi?

— Şu aşamada, Amerikalıların üzerine odaklanmayı tercih ediyorum. Bu, hayvanların bakım kalitesi, ahırdaki mikro iklimin organizasyonu, besleme ve genç hayvan yetiştirme yaklaşımlarına ilişkindir. ABD'de sistemler iyi bir şekilde çalışmaktadır.

— Büyük süt kompleksleri için bugünkü epidemiyolojik riskler, ayakları da içeren ciddi tehditler oluşturuyor mu?

— Bu konuda oldukça dikkatli olunmalı. Büyük bir sorun ve herkesin veterinerlik ve hijyen gerekliliklerine sıkı sıkıya uyması gerekiyor.

Bireysel küçük çiftlikler belirli bir tehdit taşıyor. Küçük bir hastalık odağı, büyük bir çiftliğe yayılabilir ve etkin zarar verebilir. Küçük hayvan sayısına sahip çiftliklerde kontrol ve sorumluluk seviyesi çoğu zaman düşük olma eğilimindedir: potansiyel kayıplar önemsiz görünür, bu yüzden biyogüvenliğe karşı tutum daha basit olabilir.

Genel olarak, veteriner güvenliği kültürümüz henüz yeterince gelişmiş değil. COVID-19, insanları enfeksiyonların yayılmasına karşı daha sorumlu hale getirdi ancak çiftlikçi üretimlerine bu ders tam anlamıyla uygulanmadı. Allah bizi korudu, umarım böyle devam eder ama başkalarının hatalarından öğrenmek daha iyi bir yöntem.

Veterinerlik güvenliği konularının devlet tarafından sistemli bir şekilde ele alınması gerektiğini düşünüyorum.

— Orta Asya Süt Kongresi AqAltyn'e katılacak mısınız? Etkinlikten neler bekliyorsunuz?

— Açıkçası, biraz eğlenmek ve elbette ilginç bir şeyler duymak istiyorum.

Bu tür etkinliklerde, insanlarla tanışabilir ve daha yakın işbirlikleri kurulabilir. AqAltyn'de zamanında Hollandalı uzmanlarla tanıştık, ardından onlarla iletişimimizi sürdürdük. Dolayısıyla, bu tür etkinlikler sadece sunumlarla değil, katılımcılar arasında ortaya çıkan bağlantılarla da faydalıdır.